PES va FIFA tarixi: PS1’dan EA SPORTS FC 27’gacha

EA’ning FIFA International Soccer’i 1993-yilda boshlangan yo‘l edi. Konami futboli esa ISS va Winning Eleven kabi yo‘nalishlar orqali rivojlanib, keyinchalik Pro Evolution Soccer nomi bilan tanildi. PS1’dan PS5’gacha bu ikki maktab bir-birini doim yangi yechim izlashga undadi: biri maydondagi boshqaruvni, boshqasi futbol olamining taqdimotini kengaytirar, keyingi mavsum esa yana kuchlar nisbatini o‘zgartirardi.

Grafikadagi farqni darhol ko‘rasiz: futbolchilar kam poligonli, liboslar va yuzlar sodda teksturalardan tuzilgan, tribuna ko‘proq tekis tasvir taassurotini beradi. Shunga qaramay, kameraning maydonni tutishi, to‘pning harakati va futbolchining pozitsiyasi o‘yinni o‘qishga yordam beradi. Bugungi yuz detali yo‘q, lekin “pas uchun kim ochiq?” degan asosiy futbol savoli allaqachon bor.

Zidane, Ronaldo Nazário, Roberto Carlos, Beckham yoki Batistuta davrining jozibasi ham boshqacha edi. Ayrim litsenziyasiz o‘yinlarda nomlar o‘zgartirilgan bo‘lishi mumkin, ammo futbol ishqibozi qaysi jamoa va kimni boshqarayotganini anglab olardi.

ISS Pro Evolution’dagi Master League g‘oyasi futbolni bir uchrashuvdan uzoqroq davom etadigan shaxsiy yo‘lga aylantirdi. Tayyor kuchli klub bilan g‘alaba qozonishdan tashqari, o‘z jamoangni o‘stirish istagi paydo bo‘ldi. Keyingi PES muxlislarining ko‘p xotirasi aynan shu odatdan ulg‘ayadi.

PES 6 deganda ko‘pchilik Adriano’ning chap oyog‘ini eslaydi. Ronaldinho fint qilishga, Henry qanot va bo‘shliqdan foydalanishga, Kaká esa markazdan tez olib chiqishga undaydi. FIFA 06 esa o‘zining rasmiy futbol muhiti va tanish klublari bilan boshqa xotirani uyg‘otadi.

Eski tarkiblarning zavqi ismlarda: Milan’da Kaká, Pirlo, Seedorf, Maldini va Nesta; Barcelonada Ronaldinho va Eto’o bilan yosh Messi; Manchester United’da Rooney va Cristiano Ronaldo. Har bir ismning o‘zi alohida o‘yin rejasini uyg‘otardi: Pirlo bilan pas tarqatish, Ronaldinho bilan raqibni chalg‘itish yoki Rooney bilan darvozaga yorib kirish.

Konami PES FullControl orqali pas va zarbani erkinroq boshqarishga, Player ID orqali esa mashhur futbolchilarning o‘ziga xos harakatlarini ajratishga urg‘u berdi. Faqat futbolchining yuzini o‘xshatish emas, uning yugurishi va to‘pga tegishidagi xarakterini ham sezdirish maqsad qilingan. Qo‘lda boshqariladigan zarbani o‘rganish qiyinroq, ammo aniq chiqqan golning zavqi shundan kuchliroq bo‘lishi mumkin.

Bu qismning muxlislar orasidagi umrini bitta texnik yangilik bilan tushuntirib bo‘lmaydi. Tanish tezlik, pas almashish ritmi, uzoqdan zarba, do‘st bilan qayta-qayta bahs va Master League’dagi shaxsiy tarixlar qo‘shiladi. Kimdir uchun eng yaxshi PES — aynan shu muvozanat saqlangan qism.

2012–13 futbol muhiti ham katta rol o‘ynaydi. Madridda Ronaldo, Benzema, Higuaín, Özil va Di María; Barcelonada Messi, Xavi va Iniesta kabi nomlar davrning yuzini belgilardi. Real va Barça orasidagi tanlov oddiy jamoa tanlashdan ko‘ra kattaroq bahsga aylanardi.

PES 2013 FullControl va Player ID bilan futbolchining o‘ziga xos harakatini hamda pas-zarbani boshqarish erkinligini oldinga chiqardi. FIFA 13 esa First Touch Control orqali murakkab uzatmani har bir futbolchi mukammal qabul qilmasligini hisobga oldi. Kuchli yoki noqulay kelgan to‘pni qabul qilishdagi xato himoyachiga imkon beradi; pasning o‘zi bilan emas, uni qanday va kim qabul qilishi bilan ham hisoblashish kerak.

Driblingda FIFA 13 raqibga yuzlanib, to‘p bilan yo‘nalishni o‘zgartirish imkoniyatlarini kengaytirdi. Ishlab chiqaruvchi bu ishlarda FIFA Street jamoasining tajribasi ham yordam berganini aytgan. PES tarafida esa manual pas va zarba, tanish ritm va futbolchi individualligi o‘ziga o‘rgangan muxlisni ushlab qolardi. Qaysi biri yoqishi o‘yinchining boshqaruvga moslashuvi va tanlagan yordam sozlamalariga bog‘liq.

Rejimlarda PES 2013 Master League va Become a Legend bilan klub yoki bitta futbolchining uzoq yo‘lini taklif qiladi. FIFA 13 Career Mode, Ultimate Team, Seasons va mashq uchun Skill Games bilan boshqa to‘plam beradi.

Litsenziyada ham qarama-qarshi kuchlar bor: PES 2013 rasmiy UEFA Champions League muhitiga ega; FIFA 13 esa ko‘plab haqiqiy liga, klub va televizion taqdimot bilan o‘z dunyosini quradi.

Ikkalasida ham o‘sha davr futbolining eng katta yulduzlari bor edi. Ronaldo Madridda, Messi Barcelonada; Özil, Di María, Xavi va Iniesta bilan klassiko boshqa tus olardi. PES 2013 tanish pas ritmi va zarbalari bilan, FIFA 13 esa o‘z boshqaruvi va futbol muhiti bilan muxlislar topdi. Birini yoqtirgan do‘stlar bilan ikkinchisining tarafdorlari orasidagi bahslar ko‘pincha navbatdagi uchrashuv bilan davom etardi.

Become a Legend e’tiborni bitta futbolchiga qaratadi. Jamoaning barchasini birdan boshqarish o‘rniga, maydonda o‘z joyingni topish va karyerani rivojlantirish hissi keladi. FIFA Career Mode’da ham murabbiylik yoki futbolchi yo‘li boshqa uslubda davom etadi.

Ultimate Team va keyinchalik PES’dagi myClub esa futbolchini kartalar va tarkib qurish g‘oyasi bilan boshqa ritmga olib kirdi. Endi faqat navbatdagi mavsum emas, yangi tarkib ham maqsad bo‘ladi. Do‘st bilan bir xonadagi oddiy uchrashuv ham, uzoq davom etadigan karyera ham, onlayn tarkib qurish ham futbol o‘yinlari tarixining turli zavqlaridir.

FIFA 18’ning PS4, Xbox One va PC tomonida Frostbite, Real Player Motion va Hunter hikoyasi taqdimotning katta qismi edi. Cristiano Ronaldo muqova yulduzi bo‘ldi. PES esa o‘zining Barcelona bilan hamkorligi va maydondagi boshqaruv falsafasini namoyish qildi.

Bu davrda Madridning Ronaldo, Bale va Benzema atrofidagi hujumi, Barcelonaning Messi va Suárez bilan o‘yini, Neymar’ning PSG’ga o‘tishi va Mbappé’ning ko‘tarilishi futbol muhitini o‘zgartirdi.

2018 nomli raqobatning eng qiziq tafsiloti: PES 2018’da UEFA klub turnirlari litsenziyasi hali bor edi. FIFA 18’da esa erkaklar Champions League’ining keyingi FIFA 19’dagi rasmiy integratsiyasi hali yo‘q edi. Keyingi mavsum aynan shu muvozanatni o‘zgartirdi.

PES 2018’ning Real Touch+ tizimi to‘pni qabul qilish va gavda bilan berkitishdagi mayda harakatlarni boyitdi. FIFA 18’dagi Real Player Motion esa yugurish, burilish va zarba orasidagi o‘tishlarga ko‘proq xarakter berdi. Maydon soyasi, libosdagi yorug‘lik, tribuna va futbolchining oyoq–to‘p bilan aloqasi endi futbol translyatsiyasiga yanada yaqin ko‘rinardi.

FIFA 18’da Ronaldo hali Madrid ramzi; PES 2018 Barcelona hamkorligi bilan o‘z futbol olamini taqdim etadi. Bu 2013 tarkibining shunchaki yuqori aniqlikdagi nusxasi emas: yulduzlar, klublar, futbol uslubi va tomoshabinning kutishi ham o‘zgargan.

FIFA 18’dagi The Journey: Hunter Returns hikoyani davom ettiradi. Bu safar gap faqat asosiy tarkibga kirish haqida emas: mashhurlik, transferlar, oila va karyera yo‘li ham ahamiyatli. Futbolchini boshqarish bilan uning hayotidagi qarorlarni kuzatish qo‘shiladi.

FIFA 19’dagi The Journey: Champions uch qismli yo‘lning yakuniga aylanadi. Alex Hunter, Danny Williams va Kim Hunter yo‘nalishlari hikoyani kengaytiradi, Champions League esa Alexning katta sahnasi bo‘ladi. Uch mavsum davomida yosh futbolchining orzusi katta turnirlar, yangi munosabatlar va qiyin tanlovlar bilan to‘liq hikoyaga aylandi.

UEFA 2018-yilda Konami bilan o‘n yillik klub musobaqalari hamkorligi Kiyevdagi Champions League finali bilan tugashini e’lon qildi. PES 2018 bu davrning oxiridagi asosiy nashr bo‘lib qoldi. Keyin EA FIFA 19’da UEFA Champions League, Europa League va Super Cup’ni rasmiy tarzda taqdim etdi.

FIFA 19’da litsenziya, turnir atmosferasi, sharh va Hunter hikoyasining finali birlashdi. PES muxlislari uzoq yillar tanigan katta Yevropa kechasi endi raqib seriyaning eng kuchli takliflaridan biriga aylangandi.

FIFA 19 uchun esa Champions League’ning kelishi butun taqdimotni kuchaytirdi. Tanish turnir belgisi va stadiondagi kechki muhit oddiy o‘rtoqlik o‘yiniga qaraganda boshqacha taassurot beradi. Maydonda Timed Finishing zarba vaqtini qo‘shimcha aniqlik bilan bajarish imkoniyatini taklif etdi.

Ronaldo’ning Juventus’ga ko‘chishi bu mavsum futbolining eng katta voqealaridan bo‘ldi. Madridning mashhur yettiligi endi Turinda edi. Tarkib tanlashning o‘zi yangicha savollar tug‘dirardi: Ronaldo bilan Juventus’ni olishmi, Messi bilan Barcelonani yoki Neymar va Mbappé’ning PSG’sini?

FIFA 20’da Strafe Dribbling, Controlled Tackling va zarba bilan bog‘liq o‘zgarishlar bo‘ldi. Bu avlodning yangiliklari faqat “grafika yaxshilandi” bilan tushuntirilmaydi: ko‘p farq o‘yinchining birinchi tegishi, burilishi va raqibga qaragan holatida yashaydi.

PES tomonida Master League va o‘z klubini rivojlantirish odati davom etdi. FIFA esa stadiondan tashqari ko‘cha futbolini ham asosiy seriya ichiga olib kirdi. Bir tomonda katta klubning mavsumi, ikkinchi tomonda chiroqlar ostidagi kichik shahar maydoni — futbolning ikki xil kayfiyati yonma-yon yashay boshladi.

Asosiy FIFA seriyasiga ko‘cha futbolining katta qaytishi FIFA 20’dagi VOLTA FOOTBALL bilan bo‘ldi. Kichik tarkiblar, turli shahar maydonlari, shaxsiy avatar va kiyim uslubi stadiondagi o‘n birga o‘n bir futbolga boshqa kayfiyat qo‘shdi. To‘pni shunchaki oldinga uzatishdan ko‘ra, yaqin masofadagi texnika ko‘proq ko‘zga tashlanadi.

VOLTA asosiy FIFA ichida o‘z ko‘cha futboli obrazini yaratish imkonini berdi va keyingi qismlarda, jumladan FIFA 23’da ham rivojlandi. Hunter hikoyasida tayyor qahramonning karyerasini kuzatgan o‘yinchi endi o‘z avatari, kiyimi va maydondagi uslubini tanlardi.

FIFA 21 esa Agile Dribbling va Creative Runs orqali hujumdagi tanlovni kengaytirdi, Career Mode’da rivojlanish va mavsumni boshqarishga e’tibor berdi. Yaqin fint bilan himoyachini chalg‘itish, sherikning ochilishini boshqarish va to‘psiz harakatni o‘qish avvalgi qismdagi odatni yana moslashtirishni talab qiladi.

Messi hali Barcelona, Ronaldo esa Juventus bilan bog‘langan bu futbol dunyosi o‘ziga xos xotira bo‘lib qoldi. O‘sha mavsum liboslari, stadionlari va karyeralari bugun ham eski o‘yinni ochgan odamni darhol o‘z davriga qaytaradi.

FIFA 21 PS4 va PS5 orasida ko‘prik ham bo‘ldi: PS5 talqini 2020-yil dekabrda chiqdi. Yangi yoritish, futbolchi detallari va stadion taqdimoti keyingi avlodning ilk taassurotlarini berdi. FIFA 22 esa bu yo‘lni HyperMotion bilan davom ettirdi.

Jamoaning to‘psiz harakati, futbolchining to‘pga yaqinlashishi va zarbadan keyingi qadami yanada ravon ko‘rinishga intildi. Stadionning kengligi, kechki yoritish va yaqin plandagi futbolchi detallari katta futbol translyatsiyasi hissini kuchaytirardi. Yangi avlodning maqsadi futbolni faqat chiroyliroq emas, harakatda ham tabiiyroq ko‘rsatish edi.

2021-yil 30-sentabrda eFootball 2022 bepul boshlanadigan platforma sifatida yo‘lga chiqdi. Konami muntazam yangilanish, onlayn uchrashuv va tarkib tuzish yo‘nalishiga kuchliroq urg‘u berdi. PES’ning eski karyera odatlaridan yangi xizmat modeliga o‘tish muxlislar orasida katta bahslarga sabab bo‘ldi.

Ko‘pchilik uchun “PES” so‘zi do‘stlar bilan kechgan uchrashuvlar va Master League’dagi o‘z klubini anglatardi. eFootball esa raqobatni yangi tizimga olib chiqdi. Tanish meros saqlanib qoldi, ammo unga qaytish yo‘li va o‘ynash odati sezilarli o‘zgardi.

Power Shot, yangilangan zarba va dribling tizimlari maydonda yangi moslashuvni talab qildi. Ayollar klub futboli va Jahon chempionati kontenti esa o‘yin ko‘lamini kengaytirdi. Grafikadagi o‘sish har yil PS1’dan PS2’ga o‘tishdek keskin bo‘lmasa ham, animatsiya va stadion taqdimoti ustida ishlash davom etdi.

Futbol dunyosi ham o‘zgardi: Messi PSG’da, Haaland Manchester City’da, Mbappé yangi avlodning eng taniqli yuzlaridan biri. PES 2013’dagi klassikoni yodga soladigan odam endi faqat boshqa grafikani emas, boshqa tarkiblar davrini ham ko‘radi. FIFA 23’dan keyin EA futbolining yo‘li to‘xtamadi — nomi o‘zgardi.

FC 24’da HyperMotionV, PlayStyles va futbolchi modellariga qaratilgan ishlanmalar taqdim etildi. HyperMotionV haqiqiy professional uchrashuvlardan hajmli harakat ma’lumotlarini olishga urg‘u berdi. PlayStyles esa futbolchining o‘ziga xos kuchli tomonini maydondagi xususiyatga aylantirishga xizmat qildi.

FC 24 FIFA 23’dan qolgan tanish poydevor ustida rivojlandi. Yangi yozuvlar va brend bilan birga liboslar, stadionlar va futbolchilar harakatidagi tafsilotlar ham yangilandi. O‘yinchilar uchun eski “FIFA o‘ynaymizmi?” degan taklif asta-sekin yangi nom bilan yashay boshladi.

Rush yangi beshga besh futbol tajribasini olib keldi. Bu o‘n birga o‘n bir futbolning qisqa nusxasigina emas, sherik bilan hamkorlik va kichik maydondagi tez qarorlarga boshqacha sharoit yaratadi.

HyperMotionV va PlayStyles yo‘nalishlari davom etdi. FC 25’ning asosiy xarakterini esa futbolchining roli va to‘psiz harakati belgiladi: kim qanotga ochiladi, kim markazga yaqinlashadi, kim himoyaga qaytadi — taktika uchrashuv davomida yanada yaqqol ko‘rina boshladi.

Bu farq muxlislarning eski bahsiga amaliy javob bo‘ldi: hamma bir xil tezlik va bir xil nazoratni xohlamaydi. Bitta odam karyera davomida ehtiyotkor pozitsion futbolni xohlashi, boshqasi esa onlayn duelda har tugmasining tez aks etishini kutishi mumkin.

Bu yo‘l futbol o‘yinlarining ikki eski zavqini yonma-yon olib bordi: bir tarafda mavsum davomida o‘z klubini boshqarish, ikkinchi tarafda esa jonli raqib bilan tezkor, keskin duel. Endi o‘yin uslubini tanlashning o‘zi ham futbol kechasining bir qismiga aylandi.

Gameplay yo‘nalishida qo‘lda boshqariladigan himoyaga ko‘proq mas’uliyat beriladi. EA Competitive o‘yinda sun’iy intellekt himoyachisining avtomatik to‘p olib qo‘yish ta’sirini kamaytirib, o‘yinchini tanlash, joylashish va to‘qnashuv vaqtini o‘zingiz boshqarishingizni muhimlashtirganini tushuntiradi.

Burchak zarbalarida to‘p yetib kelishidan oldingi harakat, uzatmalarning nishoni va futbolchining bosim ostida driblingni davom ettirishi ham yangilangan yo‘nalishlar qatorida. Career’da qayta ishlangan transfer bozori va holatga bog‘liq Dynamic OVR, Ultimate Team’da esa Gallery kabi yangiliklar bor.

PS1’dagi oddiy uchrashuvdan The Grounds’gacha futbol o‘yinlari katta yo‘l bosib o‘tdi. Maydonlar, futbolchilar va stadionlar bilan birga do‘stlar bilan o‘ynash shakli ham o‘zgardi. Ammo yaxshi uzatma, vaqtida qilingan fint va oxirgi daqiqadagi gol hali ham shu tarixning yuragi bo‘lib qoldi.

PES 6 yoki PES 2013’ga qaytgan odam tanish ritm, o‘zlashtirilgan boshqaruv va sevimli futbolchilari davrini yana his qiladi. FIFA 13, FIFA 18 yoki yangi FC muxlisi ham o‘z futbol kechasini shu tuyg‘u bilan eslaydi: qaysi jamoani olgani, kimga qarshi o‘ynagani va qaysi golni hanuz unutmagani bilan.